KVADROKOPTER TIPIDAGI UCHUVCHISIZ UCHISH APPARATINING BALANDLIK BO‘YICHA BOSHQARUV TIZIMINI PID VA LQR USULLARI ASOSIDA QIYOSIY TADQIQ QILISH
Keywords:
uchuvchisiz uchish apparati, kvadrokopter, avtomatik boshqarish, PID rostlagich, LQR, Rikkati tenglamasi, modellashtirish.Abstract
Maqolada kvadrokopter tipidagi uchuvchisiz uchish apparati (UUA) ning vertikal kanal (balandlik) bo‘yicha harakatini boshqarish masalasi ko‘rib chiqilgan. Apparatning Nyuton–Eyler tenglamalari asosidagi matematik modeli, motor inersiyasi, datchik shovqini va tashqi shamol ta’siri hisobga olingan holda tuzildi. Klassik PID rostlagich hamda integral qismli chiziqli-kvadratik optimal rostlagich (LQI) sintez qilinib, Python muhitida sonli modellashtirish orqali taqqoslandi. Natijalar LQR usuli shamol impulsi ta’sirida balandlikning maksimal og‘ishini taxminan 5 marta, o‘rtacha kvadratik xatolikni esa 3,6 marta kamaytirganini hamda massaning ±33 % o‘zgarishiga nisbatan barqarorroq ekanini ko‘rsatdi.
References
1. Beard R.W., McLain T.W. Small Unmanned Aircraft: Theory and Practice. – Princeton: Princeton University Press, 2012. – 320 p.
2. Mahony R., Kumar V., Corke P. Multirotor Aerial Vehicles: Modeling, Estimation, and Control of Quadrotor // IEEE Robotics & Automation Magazine. – 2012. – Vol. 19, No. 3. – P. 20–32.
3. Bouabdallah S., Noth A., Siegwart R. PID vs LQ control techniques applied to an indoor micro quadrotor // Proc. IEEE/RSJ International Conference on Intelligent Robots and Systems (IROS). – 2004. – P. 2451–2456.
4. Åström K.J., Murray R.M. Feedback Systems: An Introduction for Scientists and Engineers. – Princeton: Princeton University Press, 2008.
5. Hwangbo J., Sa I., Siegwart R., Hutter M. Control of a Quadrotor with Reinforcement Learning // IEEE Robotics and Automation Letters. – 2017. – Vol. 2, No. 4. – P. 2096–2103.
6. Kaufmann E., Bauersfeld L., Loquercio A., Müller M., Koltun V., Scaramuzza D. Champion-level drone racing using deep reinforcement learning // Nature. – 2023. – Vol. 620. – P. 982–987.
7. Anderson B.D.O., Moore J.B. Optimal Control: Linear Quadratic Methods. – Englewood Cliffs: Prentice Hall, 1990.