TOSHKENT SHAHRIDA YOMG‘IR SUVLARINI BOSHQARISH TIZIMINING MAVJUD HOLATI VA SUV BOSISH XAVFINI BAHOLASH
Keywords:
Toshkent shahri, yomg‘ir suvlari, yuza oqimi, drenaj tizimi, yomg‘ir kanalizatsiyasi, suv bosishi, yog‘ingarchilik intensivligi, urbanizatsiya, SuDS, LID, yashil infratuzilma.Abstract
Ushbu tezisda Toshkent shahrida atmosfera yog‘inlari natijasida shakllanadigan yuza suv oqimlarini boshqarishning mavjud holati va kuchli yog‘ingarchilik sharoitida suv bosish xavfini yuzaga keltiruvchi asosiy omillar tahlil qilingan. Tadqiqotda shaharning mavjud yomg‘ir suvlarini chiqarish infratuzilmasi, yog‘ingarchilik intensivligi, urbanizatsiya jarayonlari, suv o‘tkazmaydigan yuzalar ulushining ortishi, hudud relyefi va drenaj tizimlarining texnik holati o‘zaro bog‘liq holda ko‘rib chiqildi. Toshkent shahrida 2026-yil 10-mayda kuzatilgan kuchli yog‘ingarchilik amaliy misol sifatida tahlil qilindi. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, mazkur kuni 35 mm yog‘ingarchilik kuzatilgan va uning asosiy qismi ikki soatdan kam vaqt ichida tushgan. Natijada shaharning sakkizta tumanidagi 23 ta manzilda suv to‘planishi bo‘yicha murojaatlar qayd etilgan [4]. Tadqiqot natijalari Toshkent shahrida suv bosish xavfini kamaytirishda faqat mavjud drenaj tarmoqlarining o‘tkazuvchanligini oshirish bilan cheklanmasdan, yog‘in suvlarini manba hududida ushlab qolish, infiltratsiyalash va boshqariladigan tarzda chiqarishga asoslangan zamonaviy yechimlarni qo‘llash zarurligini ko‘rsatadi.
References
1. Fletcher T.D., Shuster W., Hunt W.F., Ashley R., Butler D., Arthur S., Trowsdale S., Barraud S., Semadeni-Davies A., Bertrand-Krajewski J.-L., Mikkelsen P.S., Rivard G., Uhl M., Dagenais D., Viklander M. SUDS, LID, BMPs, WSUD and more – The evolution and application of terminology surrounding urban drainage. Urban Water Journal. 2015;12(7):525–542. DOI: 10.1080/1573062X.2014.916314.
2. Li C., Peng C., Chiang P.-C., Cai Y., Wang X., Yang Z. Mechanisms and applications of green infrastructure practices for stormwater control: A review. Journal of Hydrology. 2019;568:626–637. *DOI: 10.1016/j.jhydrol.2018.10.074.
3.Gimenez-Maranges M., Breuste J., Hof A. Sustainable Drainage Systems for transitioning to sustainable urban flood management in the European Union: A review. Journal of Cleaner Production. 2020;255:120191. DOI: 10.1016/j.jclepro.2020.120191.
4. Tashkent City Administration. Official information on heavy rainfall and water accumulation in Tashkent, 10 May 2026. Tashkent, 2026.
5. Makulov J.T., Akaboyev I.Z. Analysis of drainage and rain intensity to solve the flood problem in Tashkent. Экономика и социум. 2020;6-1(73). DOI: aniqlanmagan.
6. Qin H.-P., Li Z.-X., Fu G. The effects of low impact development on urban flooding under different rainfall characteristics. Journal of Environmental Management. 2013;129:577–585. DOI: 10.1016/j.jenvman.2013.08.026.
7. Vijayaraghavan K., Biswal B.K., Adam M.G., Soh S.H., Tsen-Tieng D.L., Davis A.P., Chew S.H., Tan P.Y., Babovic V., Balasubramanian R. Bioretention systems for stormwater management: Recent advances and future prospects. *Journal of Environmental Management. 2021;292:112766. DOI: 10.1016/j.jenvman.2021.112766.
8. Czemiel Berndtsson J. Green roof performance towards management of runoff water quantity and quality: A review. Ecological Engineering. 2010;36(4):351–360. DOI: 10.1016/j.ecoleng.2009.12.014.
9. Kuruppu U., Rahman A., Rahman M.A. Permeable pavement as a stormwater best management practice: A review and discussion. Environmental Earth Sciences. 2019;78:327. DOI: 10.1007/s12665-019-8312-2.
10. Rodak C.M., Moore T.L., David R., Jayakaran A.D., Vogel J.R. Urban stormwater characterization, control, and treatment. Water Environment Research*. 2019;91(10):1034–1060. DOI: 10.1002/wer.1173.
11.Zhu Z., Chen X. Evaluating the Effects of Low Impact Development Practices on Urban Flooding under Different Rainfall Intensities. Water. 2017;9(7):548. DOI: 10.3390/w9070548.
12.Stovin V., Ashley R. SuDS/BMPs/WSUD/SCMs: convergence to a blue-green infrastructure. Urban Water Journal. 2019. DOI: 10.1080/1573062X.2019.1685229.