БОЛАЛАРДА ЖИГАР ТРАНСПЛАНТАЦИЯСИДАН КЕЙИНГИ УЗОҚ МУДДАТЛИ ИММУНОСУПРЕССИВ ТЕРАПИЯНИНГ СОМАТИК ВА МЕТАБОЛИК АСОРАТЛАРИНИ ЭРТА ТАШХИСЛАШ ҲАМДА ПЕДИАТРИК КОРРЕКЦИЯ МЕЗОНЛАРИ
Keywords:
болалар, жигар трансплантацияси, иммуносупрессия, такролимус, нефротоксиклик, артериал гипертензия, метаболик асоратлар, ўсиш, суяк саломатлиги, посттрансплантацион кузатув.Abstract
Жигар трансплантацияси терминал босқичдаги жигар касалликлари бўлган болаларнинг яшаб қолиш имкониятини сезиларли даражада оширади. Бироқ трансплантат функциясини сақлаш мақсадида узоқ муддат, кўп ҳолларда умрбод қўлланиладиган иммуносупрессив терапия қатор соматик ва метаболик асоратлар ривожланиши билан боғлиқ. Кальциневрин ингибиторлари, хусусан такролимус, нефротоксиклик, артериал гипертензия, углевод ва липид алмашинуви бузилишларига олиб келиши мумкин; глюкокортикостероидларни узоқ муддат қўллаш эса ўсиш суръатининг пасайиши, ортиқча тана вазни ва суяк минерал зичлигининг камайиши хавфини оширади. Мазкур ишнинг мақсади болаларда жигар трансплантациясидан кейинги узоқ муддатли иммуносупрессив терапия фонида ривожланиши мумкин бўлган асоратларни эрта аниқлаш ва индивидуал педиатрик коррекциялаш мезонларини тизимлаштиришдан иборат. 2013–2026 йилларда нашр этилган клиник қўлланмалар ва илмий мақолалар таҳлили асосида антропометрик кўрсаткичлар, артериал қон босими, буйрак функцияси, углевод ва липид алмашинуви, суяк метаболизми ҳамда такролимуснинг қондаги минимал концентрациясини комплекс мониторинг қилиш зарурлиги аниқланди. Бўй ўсиш суръатининг секинлашиши, ТМИнинг ёш ва жинс меъёрларидан оғиши, артериал қон босимининг ошиши, креатинин ва ҳисобланган гломеруляр фильтрация тезлигининг ўзгариши, альбуминурия ёки протеинурия, гипергликемия, дислипидемия, D витамини танқислиги ва суяк минерал зичлигининг пасайиши асосий эрта хавф белгилари сифатида баҳоланади. Посттрансплантацион кузатув трансплантат ҳолатини назорат қилиш билан чекланмасдан, боланинг ўсиши, жисмоний ривожланиши ва метаболик саломатлигини мунтазам баҳолашни қамраб олиши лозим. Эрта скрининг, овқатланиш ва жисмоний фаолликни тўғрилаш, шунингдек иммуносупрессив терапияни трансплантолог раҳбарлигида индивидуаллаштириш токсик таъсирни камайтириш, трансплантат функциясини узоқ муддат сақлаш ва болаларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга хизмат қилади.
