IQLIM O‘ZGARISHINING MAHALLIY FLORA VA FAUNA POPULYATSIYALARIGA EKOLOGIK TA’SIRI HAMDA ULARNI MUHOFAZA QILISH CHORA-TADBIRLARI (O‘zbekistonning qurg‘oqchil hududlari misolida)
Keywords:
global isish, iqlim o‘zgarishi, qurg‘oqchilik, populyatsiya dinamikasi, fenologik siljish, endemik turlar, bioxilmaxillik, in-situ muhofaza, arid ekotizimlar, qizil kitob.Abstract
Global iqlim o‘zgarishi, haroratning barqaror ko‘tarilishi va yog‘ingarchilik rejimining buzilishi Markaziy Osiyo, xususan, O‘zbekistonning qurg‘oqchil hududlari (arid zonalar) ekotizimlariga jiddiy xavf solmoqda. Ushbu maqolada iqlim o‘zgarishining mahalliy flora va fauna populyatsiyalariga ta’siri (fenologik siljishlar, areallarning qisqarishi, bioxilmaxillikning kamayishi va oziq zanjirining buzilishi) kompleks tahlil qilingan. Tadqiqotda Qizilqum cho‘li va Orolbo‘yi mintaqasidagi noyob va endemik turlar indikator sifatida olingan. Olingan natijalar asosida yo‘qolib ketish xavfi ostida bo‘lgan populyatsiyalarni saqlab qolish, in-situ va ex-situ muhofaza qilish usullarini kengaytirish hamda iqlim o‘zgarishlariga adaptatsiya qilish bo‘yicha ilmiy asoslangan chora-tadbirlar tizimi ishlab chiqilgan.
References
1. Abdullayev, A. A. O‘simliklar ekologiyasi va fiziologiyasi : darslik / A. A. Abdullayev, A. E. Ergashev. – Toshkent : O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2020. – 280 b.
2. Николаевский, В. С. Эколого-физиологические основы газоустойчивости и адаптации растений в аридных зонах : монография / В. С. Николаевский. – Москва : Изд-во МГУ, 2002. – 215 с.
3. O‘zbekiston Respublikasining biologik xilma-xillikni saqlash bo‘yicha Milliy strategiyasi va harakatlar rejasi. – Toshkent : O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi, 2019. – 112 b.
4. Karnosky, D. F. Air Pollution, Global Change and Forests in the New Millennium / D. F. Karnosky, K. E. Percy. – Amsterdam : Elsevier, 2010. – 382 p.
5. Toshmatov, X. M. Qurg‘oqchil hududlar florasiga iqlim o‘zgarishining ta’siri va ularning fiziologik moslashuvi / X. M. Toshmatov, B. U. Xolmuradov // O‘zbekiston biologiya jurnali. – 2021. – № 4(2). – B. 45–51.
6. Mamadaliyev, B. R. Aral dengizi bo‘yi hududlarida iqlim o‘zgarishi sharoitida o‘simliklar qoplamining degradatsiyasi / B. R. Mamadaliyev // Ekologiya xabarnomasi. – 2022. – № 6. – B. 18–24.
7. Карпухин, М. Ю. Влияние засухи и деградации почв на физиологические процессы древесных растений в аридных условиях / М. Ю. Карпухин, И. В. Серегин // Экология. – 2018. – № 3. – С. 112–119.
8.Calfapietra, C. Climate change impacts on vegetation dynamics and ecosystem services in arid lands / C. Calfapietra, S. Fares, F. Manes // Environmental Pollution. – 2013. – Vol. 183. – P. 376–380.
9. Pourkhabbaz, A. Influence of drought stress and environmental changes on physiological characteristics of desert flora species / A. Pourkhabbaz, A. R. Rastin, S. M. Hosseini // Journal of Environmental Studies. – 2010. – Vol. 36, No. 53. – P. 11–20.
